Ռոբերտ Քոչարյան. Ղարաբաղյան կարգավորման բանալին Մոսկվայում ու չէ
ԻՐԱԿԱՆԱՑԱԾ ԿԱՆԽԱՏԵՍՈՒՄՆԵՐ
20 Նոյ 2015  

Ռոբերտ Քոչարյանի DW տված հարցազրույցը

Տեսագրությունը և հայերեն սղագրությունը

Հարգելի այցելուներ,

Ինչպես և խոստացել էինք, ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի՝ գերմանական Դոյչե Վելլե (Deutsche Welle, DW)  մեդիաընկերությանը օրերս տված հարցազրույցի ամբողջական տեսագրությունը, ինչպես նաև դրա հայերեն թարգմանությունը: Հարցազրույցը վարում է լրագրող, DW – ի ռուսական խմբագրության թղթակից Աշոտ Գազազյանը:

DW - Պարոն նախագահ, թույլ տվեք մեծ շնորհակալություն հայտնել Ձեզ մեր ամբողջ մեդիաընկերության՝ Դոյչե Վելլեի անունից՝ հարցազրույցի առաջարկն ընդունելու համար: Դեկտեմբերի 6-ին Հայաստանում տեղի կունենա հանրաքվե, որում ընդգրկված են երկրի՝ խորհրդարանական հանրապետության անցնելու և վարչապետի լիազորությունների ընդլայնման հարցերը: Հոկտեմբերին խորհրդարանի ընդունած այդ նախագիծը դուք անվանել եք «սարսափելի սխալ»: Ինչի՞ց է բխում այդ կտրուկ գնահատականը:

- Ես շարունակում եմ դա շատ լուրջ սխալ համարել: Եվ հարցն այն չէ՝ խորհրդարանական Հանրապետությո՞ւնն է լավ, թե՞ կիսանախագահականը: Այստեղ ես ամբողջապես հստակ կարծիք ունեմ, որ Հայաստանը՝ որպես կիսանախագահական Հանրապետություն, առավել ֆունկցիոնալ է: Բայց ներկայումս խոսքը նույնիսկ այդ մասին չէ: Խոսքն այն մասին է, որ ստեղծվում է մի Սահմանադրություն, որով սահմանադրորեն երաշխավորվում է որևէ մեկ կուսակցության խորհրդարանական մեծամասնությունը: Դա մի բան է, որ չունի կիրառման փորձ, գոնե՝ զարգացած ժողովրդավարությամբ երկրներում: Եվ ես կարծում եմ, որ այստեղ թաքնված շատ մեծ ռիսկեր կան: Այնպիսի զգացողություն ունեմ, որ մի նոր «ղեկավարող, առաջնորդող» ուժի ստեղծման փորձ է արվում: Ինչի՞ դա կհանգեցնի: Մեր սեփական փորձը դա բավականին լավ ցույց է տվել:



DW - Նկատի ունեք այնպիսի մեկ կուսակցության, ինչպիսին որ կար Սովետական ժամանակաշրջանո՞ւմ: Կոմկո՞ւսը:

- Այո, իհարկե: Ըստ էության, սահմանադրորեն ամրագրվում է, որ ընտրությունների արդյունքում որևէ կուսակցություն անպայման պիտի լինի պառլամենտական մեծամասնություն, ու այդպիսով ընդհանրապես իմաստազրկվում է պառլամենտարիզմի էությունը: Խորհրդարանական հանրապետության առավելությունը հենց այն է, որ խորհրդարանում կարող են ներկայացված լինել բազմաթիվ կուսակցություններ, նրանք հարկադրված են պայմանավորվել, հարկադրված են օգտվելով որոշակի քաղաքական մշակույթից՝ գտնելու առավել հրատապ խնդիրների ինչ-որ փոխզիջումային լուծումներ: Հիմա սահմանադրական փոփոխությունների դրդապատճառն ու բացատրությունն այնպիսին են, որ իբր նախագահական իշխանությունը կենտրոնացված է և պետք է այն ապակենտրոնացնել: Բայց սա ոչ թե բացարձակապես ապակենտրոնացում չէ, այլ կենտրոնացում է մեկ կուսակցության շրջանակում: Այսինքն ժողովրդավարության աստիճանը դրանով չի բարձրանա, իշխանությունն ավելի արդյունավետ չի դառնա…ուղղակի համոզված եմ: Փոխարենը նոր խթան կլինի հովանավորչության  զարգացման համար, ինչպես նաև՝ նոր հիմք ֆեոդալական մտածելակերպի համար, որը, ցավոք, դեռ արմատախիլ արված չէ մեզանում:

DW - Այսինքն, այն ամենը, ինչին հասել է մեր երկիրը ժողովրդավարության, մարդու հիմնարար իրավունքների և ազատությունների, մամուլի ազատության մասով /այդ ամենը կա և դա փաստ է/, հիմա շատ լուրջ վտանգի՞ է ենթարկվում:

- Վստահ եմ, որ այո: Եվ գիտե՞ք, ես չկարողացա գտնել գեթ մեկ լուրջ պատճառ, ըստ որի այսօրվա Սահմանադրությունը ի զորու չէ դիմակայել առկա մարտահրավերներին և այդպիսով փոփոխություններն անհրաժեշտ են: Ի՞նչն է խանգարում իշխանություններին՝ արդյունավետ կերպով իրագործել ցանկացած քաղաքականություն, որն ուղղված կլինի և ժողովրդավարության խորացմանը, և տնտեսության զարգացմանը և այլն, և այլն:

DW - Հիմնվելով գործող Սահմանադրության վրա՞:

- Այո: Չեմ գտել նաև որևէ համոզիչ փաստարկ առ այն, թե գործող Սահմանադրությունը ֆունկցիոնալ չէ, չի աշխատում և փոփոխման կարիք ունի: Վերջ ի վերջո, ե՞րբ է հարկավոր գնալ փոփոխությունների: Այն ժամանակ, երբ  ինչ-որ բան չի աշխատում, այսպես ասած՝ ժամկետնանց է, չի համապատասխանում արդի իրողություններին և այլն:

DW. – Եթե դեմ չեք՝ անդրադառնանք ղարաբաղյան հակամարտությանը: Այս աշունը մռայլվեց Ադրբեջանի և չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության շփման գծում իրադրության սրումով: Եթե նախկինում խոսք էր գնում «դիպուկահարների պատերազմի» մասին, ապա այժմ մարդիկ զոհվեցին առավել ծանր զինատեսակների կիրառումից: Արդյո՞ք այդ սրացումը հակամարտության կարգավորմամբ զբաղվող ԵՀԱԿ Մինսկի խմբի թուլության արտահայտություն է:

- Ի՞նչ կապ ունեն այստեղ միջնորդները, եթե հակամարտության կողմերը կամ կողմերից մեկը բավարար չափով չի գիտակցում կրակի դադարեցման ռեժիմի պահպանման անհրաժեշտությունը:

DW - Դուք արդեն պատասխանեցիք իմ հարցին: Այսինքն կողմերից մեկը, չարժանանալով միջնորդների քննադատությանը, շարունակում է խախտել հրադադարի ռեժիմը:

- Տեսեք, միջնորդներն իրականացնում են իրենց միջնորդական առաքելությունն իրենց համար սահմանված մանդատի շրջանակներում: Իսկ այդ մանդատը չի ենթադրում, որ նրանք կարող են խաղաղություն պարտադրել: Նրանք այդպիսի գործիքներ չունեն: Միջնորդները ստեղծում են ինչ-որ պլատֆորմ՝ հակամարտող կողմերի միջև շփման համար, փորձում են մշակել ինչ-ինչ առաջարկներ, որոնք, իրենց կարծիքով, կարող են լինել երկկողմանի ընդունելի: Շփման գծում մշտական դիտարկում չկա, և միջնորդները շատ զգույշ են իրենց գնահատականներում: Նրանք չեն ցանկանում գնահատողի դեր ստանձնել, թե ով է մեղավոր, իսկ ով՝ ոչ, ով առաջինը կրակեց, ով՝ պատասխանեց: Հակառակ պարագայում նրանք վտանգում են կորցնել հակամարտության կողմերի հետ ձեռք բերված հարաբերությունները: Եվ պետք չէ սպասումներ ունենալ, թե միջնորդները նման գործողություններ կիրականացնեն: Չի լինելու նման բան: Բայց ուշադրություն դարձրեք միջնորդների ձևաչափին՝ ԱՄՆ, Ռուսաստան և Ֆրանսիա, որի թիկունքին կանգնած է Եվրամիությունը: Կարելի՞ էր միջնորդական առավել պատկառելի ձևաչափ մտածել: Դժվար թե: Այնպես որ խնդիրը հակամարտության կողմերի ակնկալիքների և մոտիվացիայի մեջ է: Ի՞նչ են նրանք ակնկալում կրակի դադարեցումից և ի՞նչ՝ հակամարտության կարգավորումից առհասարակ: Բավական է միայն նայել վերջին երկու-երեք տարվա ընթացքում Ադրբեջանի պաշտոնական անձանց արած հայտարարությունները, և դրանցում կհնչեն պատասխաններն այն հարցերի, թե ինչու են այսօր կրակում շփման գծում, թե ինչու իրականում չկա կրակի դադարեցում և թե ինչու են օգտագործվող զինատեսակների տրամաչափերն աճում:

DW. -Ինչպե՞ս է միջնորդների աշխատանքի վրա ազդում Ռուսաստանի ու Արևմուտքի միջև հակասությունը, որն առանձնապես սուր է զգացվում Սիրիային և Ուկրաինային վերաբերող հարցերում:

- Կարելի է ենթադրել, որ համագործակցության էնտուզիազմը կնվազի, բայց Ռուսաստանն ու Արևմուտքը շարունակում են համագործակցել մի շարք այլ ուղղություններով, և ես լիահույս եմ, ու ինձ թվում է, որ Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի կարգավորումն այդ ուղղություններից մեկն է: Կրկնվեմ՝  էնտուզիազմը նվազել է, բայց ինչպես այսօր երևում է, ու ես տեսնում եմ, որ համագործակցությունն այստեղ շարունակվում է: 

DW. - Ո՞վ կարող է ավելի զգալի ազդեցություն ունենալ կոնֆլիկտի հանգուցալուծման գործընթացի վրա: Ո՞րտեղ է դրված խնդրի խաղաղ կարգավորման բանալին՝ Մոսկվայու՞մ, Վաշինգտոնու՞մ:

- Բաքվում, Ստեփանակերտում և Երևանում:
 
DW. - Խաղաղ կարգավորման գործում ի՞նչ դերակատարում ունեն Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահները: Անցյալ տարի նրանք երեք անգամ հանդիպեցին: Այս տարի՝ դեռևս այդպիսի հանդիպումը համաձայնեցնելու գործընթաց է գնում...

- Կարո՞ղ եք բերել կոնֆլիկտի կարգավորման թեկուզ մեկ օրինակ, որտեղ առաջին դեմքերը չեն հանդիպում: Կարծում եմ՝ ոչ մի հաջողված օրինակ չկա: Դրանք երբեմն գաղտնի բանակցություններ են ինչ-որ երկրի հովանավորությամբ, երբեմն էլ՝ տարբեր ֆորմատների բաց բանակցություններ միջնորդների հետ միասին, բայց դա անխուսափելի գործընթաց է: Եթե դա այսօր արդյունքներ չի տալիս՝ չի նշանակում, որ չպիտի լինի կամ՝ անիմաստ է: Ցավոք, Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հանդիպումները չեն ուղեկցվում շփման գոտում լարվածության թուլացմամբ: Բայց կարծես թե դա պետք է որ տեղի ունենար:

DW - Առաջին հերթին այդ նպատակին պետք է ուղղված լինեն այդ հանդիպումները, այդպես չէ՞:

- Կարծում եմ՝ երբ կողմերը մտածում են՝ թե սա /նախագահների հանդիպումները, - խմբ./ խնդրի լիարժեք կարգավորման ճանապարհ չէ, այլ ուղղակի ինչ-որ ֆոն է ծառայելու, որպեսզի քիչ կրակեն, ապա հաստատ ավելի շատ են կրակելու:

DW - Ի՞նչ եք կարծում, ՀՀ ՊՆ հայտարարություններն այն մասին, թե ադրբեջանցիների գործողությունները համարժեք պատասխանների են արժանանում, իրագործվո՞ւմ են, թե՞ ոչ: Մենք շատ քիչ տեղեկատվություն ունենք այդ մասով:

- Վստահորեն ասում եմ. եթե պատասխան գործողությունների մասին հայկական կողմի հայտարարություներն ընդամենը խոսքեր մնան՝ սահմանին հաստատ ավելի շատ կկրակեն: Մի իրավիճակ է, որում կրակի իրական դադարեցումը կարող է պահպանվել կողմերի այն զգացողությամբ, որ կա ինչ-որ համաչափություն, կա ինչ-որ հավասարակշռություն և մեծամասշտաբ պատերազմը ռիսկային է: Հենց որ կողմերից մեկը որոշակի անպատժելիություն զգա և ուժային լուծման հնարավորություն տեսնի, ապա վստահեցնում եմ Ձեզ՝ նման լուծման կիրառման առիթը կգտնվի: Այսօր ակներև է, որ ադրբեջանական կողմի մոտ կան նման նկրտումներ: Ու հենց դա է այն շարժառիթը, որ մղում է ադրբեջանցի զինվորականներին անընդհատ խախտել հրադադարի ռեժիմը:

DW. – Կուզենայի անդրադառնալ ԵԱՏՄ-ի թեմային: Տարվա սկզբից Հայաստանն անդամակցել է ԵԱՏՄ-ին և ակտիվորեն մասնակցում է ինտեգրացիոն գործընթացներին: Կարելի՞ է արդյոք ասել, թե Հայաստանի սպասումները ԵԱՏՄ մուտքի հետ կապված արդարացան: 

- Իսկ Դուք հիշո՞ւմ եք, թե ո՞րն էր անդամակցության բացատրված շարժառիթը: Հիշո՞ւմ եք: Եվ ինչպե՞ս է ըստ Ձեզ՝ արդարացե՞լ են սպասումները:

DW - Կարծում եմ՝ ոչ, բացարձակապես:

– Ահա, Դուք պատասխանեցիք Ձեր հարցին: Հայտարարված նպատակն ու մղումը հետևյալն էին. մենք մտնում ենք մի մեծ մաքսային տարածք, որը հայկական բիզնեսի և արտահանողների համար մեծ հնարավորություններ է բացելու: Անցել է շուրջ մեկ տարի, բայց արտահանումը չմեծացավ, հակառակը՝ փոքրացավ: Փոքրացավ ապրանքաշրջանառությունը Ռուսաստանի հետ: Տեղի ունեցան իրադարձություններ, որոնք արմատապես փոխեցին իրավիճակը: Դոլարի նկատմամբ ռուբլու փոխարժեքի կտրուկ անկումը մեծացրեց ռուսական արտադրողների մրցունակությունը ու շրջադարձ տեղի ունեցավ մի շարք ապրանքատեսակների հետ կապված: Եվ այդ ամենը տարավ գործընթացը հայկական իշխանությունների սպասելիքների հակառակ ուղղությամբ: Դրան գումարվեցին պատժամիջոցները, ռուսական իշխանությունների ակտիվ ջանքերը ներմուծման փոխարինման ուղղությամբ /հիմնականում դա առնչվում է գյուղատնտեսության ոլորտին, ուր ներմուծման փոխարինումը զգալի հաջողություններ է գրանցում/ և այլն: Թե ինչի կհանգեցնի այդ ամենը ապագայում՝ կարելի է ենթադրել: Այդ պատճառով էլ հայկական բիզնեսին խոստացված տոնը չկայացավ: Բայց, միևնույն ժամանակ, պետք է ասեմ, որ սա չափազանց կարճ ժամանակահատված է վերջնական գնահատականներ տալու համար: Ազդանշաններն այնպիսին են, որ մեր իշխանություններին պետք է չափազանց ակտիվ և ստեղծարար մոտեցում ցուցաբերել այս իրավիճակին և հասկանալ, որ լավ կյանք մեզ որևէ մեկը հենց այնպես չի նվիրելու: Ոչ Մաքսային Միությունը, ոչ ԵՄ-ն, ոչ էլ Ասոցացման որևէ համաձայնագիր: Պետք է ջանասիրաբար աշխատել ու ստեղծարար մոտեցում ցուցաբերել:

DW - Առաջին հերթին՝ այստեղ:

- Անկասկած, առաջին հերթին՝ այստեղ: Այսինքն ուր էլ որ անդամակցես՝ քո կառավարումը պետք է էֆֆեկտիվ լինի, պետք է էֆֆեկտիվ լինեն քո բիզնեսմենների համար գործ անելու պայմանները, դու պետք է խրախուսես սեփական տնտեսության արտահանման բաղկացուցիչը: Միություններին պարզապես անդամակցելով՝ հարցերը չեն լուծվի: Իրավիճակը փոխվում է, ու այդ նոր իրավիճակում պարզվում է, որ հետամնաց ես: Այսօր պետք է հենց այս իրավիճակում առավել ակտիվ ու ստեղծարար կերպով աշխատել, ճանապարհներ ու ելքեր փնտրել, պայմաններ ստեղծել հայկական բիզնեսի համար: Սխալ էր տեղի ունեցածը, թե ոչ՝ միևնույնն է, պետք է միջոցներ ձեռնարկել, որպեսզի մեր բիզնեսը հնարավորություն ստանա գտնել սեփական տեղը մեծ տնտեսական տարածության մեջ:

DW. – Մենք խոսեցինք այն միության մասին, ուր մտել ենք: Հիմա խոսենք մյուսի մասին, ուր չմտանք: Ինչպիսի՞ն եք տեսնում Հայստանի և Եվրամիության հարաբերությունների զարգացումը: Ի՞նչ չափով է ազդել դրանց վրա Երևանի ընտրությունը հօգուտ ԵԱՏՄ-ի:

- Միանգամից մի վերապահություն անեմ. ես չեմ եղել ասոցացման համաձայնագրի ստորագրման կողմնակից այն տեսքով, որով դա ենթադրվում էր: Ոչ այն պատճառով, որ համաձայնագիրը լավն էր կամ վատն էր, այլ այն պատճառով, որ դրա որոշ դրույթները, այսպես ասենք, աշխարհաքաղաքական տեսնակյունից զգայուն էին մեր մյուս գործընկերների համար: Ես հասկանում էի, որ պետք է հաշվի նստել այդ հանգամանքի հետ: Առավել ևս, որ այդ աշխարհաքաղաքական զգայունթյունը կբազմապատկվեր, քանի որ Հայաստանը այդ գործընթացի մեջ մտավ Մոլդովայի, Ուկրաինայի և Վրաստանի հետ, որոնց համար գոյություն ուներ բացարձակ ակներև և հայտարարված նախընտրելի արտաքին քաղաքական ընտրություն /անդամակցությունը ԵՄ-ին/: Իհարկե, չարժեր այն ժամանակ այնքան խորացնել գործընթացը, որպեսզի հետո հայտնվեինք այլ տեղում: Փչացրե՞ց արդյոք այս ամենը Հայաստանի հարաբերությունները ԵՄ հետ: Ես կարծում եմ՝ հարաբերությունների ինչ-որ մի ծավալ մենք, միևնույնն է՝ ունենալու ենք: Կրճատված, ոչ լիարժեք: Սակայն մենք դեռ երկար ենք զգալու այն վնասը, որ հասցվել է Հայաստանի հեղինակությանը մեկ օրում կատարված՝ եվրոպացիների և հայ հասարակության համար բոլորովին անսպասելի կտրուկ շրջադարձի արդյունքում:

DW - Դուք իրո՞ք համարում եք, որ այդ շրջադարձն անսպասելի էր:

- Դե, եթե դրանից մեկ շաբաթ առաջ Հայաստանի վարչապետը բոլորովին հակառակ մոտեցումներով հարցազրույց է տալիս, ուրեմն՝ վարչապետը տեղյակ չէր, որեմն Կառավարությունը չգիտեր: Հասարակությունը... Ինձ համար դա բոլորովին անսպասելի մի բան էր: Թերևս, ես այն մարդը չեմ, որ զրկված է տեղեկատվության աղբյուրներից, վերջ ի վերջո 10 տարի Հայաստանի Հանրապետության նախագահն եմ եղել: Այսինքն, դա իրոք անսպասելի անցում էր, որը մտահոգեց շատերին: Ինձ մտահոգեց նաև այն հանգամանքը, որ Հայաստանը հետայսու կարող է ընկալվել որպես մի երկիր, ուր հնարավոր է մեկ ժամում ամեն ինչ փոխել: Կրկնվեմ. ես ասոցացման համաձայնագրի ստորագրման կողմնակից չեմ եղել, քանի որ հասկանում էի առանձին դրույթների զգայունությունը:

DW - Այլ կերպ ասած՝ այդ ամենն անլուրջ էր երևում:

- Ցավոք, դա մի որոշակի բանաձևի վերածվեց, թե ահա տեսեք՝ ճնշեցին և կոտրեցին: Թեև, գուցե դա այնքան էլ այդպես չէ: Չէի ուզենա գնահատել:

DW - Բայց գուցե այդպե՞ս է:

- Չէի ուզենա գնահատել: Չեի ուզենա այնպսիսի գնահատական տալ, որ հիմնված կլիներ ասեկոսեների կամ ենթադրությունների վրա: Բայց հանրության շրջանում հենց այդպիսի նստվածք է մնացել: Ինչպես և եվրոապցիների մոտ: Հնարավոր է, որ հայկական քաղաքական էլիատային ձեռնտու է հենց այդպիսի տպավորության ձևավորումը. թե «իսկ ի՞նչ կարող էինք անել, ի՞նչ ելք ունէինք» և այլն, և այլն: Բայց ո՞րն է իրականությունը՝ ես չգիտեմ:   

DW - Կուզենայի մի քիչ խոսենք Թուրքիայի` մեր հարևանի մասին, որի հետ մենք չունենք ոչ մի հարաբերություն: Ցեղասպանության 100-ամյակը, Պուտինի այցը Երևան, Ֆրանսիայի նախագահի այցը, այստեղ ժամանեցին մարդիկ, ամեն ինչ բավականին ծավալուն և ընդգրկուն էր կազմակերպած, աշխարհի բոլոր զանգվածային լրատվամիջոցները ինչ-որ պահի աշխատում էին այդ թեմայով: Ինչպե՞ս եք Դուք կարծում, ի՞նչ հեռանկարներ ունեն Հայաստանը և Թուրքիան երկկողմանի հարաբերություննրի կտրվածքով, շփումների վերականգնման, վերջապես այդ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման առումով: Ինչպիսի՞ն եք Դուք տեսնում այդ գործընթացը: Առավել ևս, որ այստեղ նույնպես առանց Ռուսաստանի անհնար է, իսկ ռուս-թուրքական հարաբերություններն իրենց հերթին սրված են հիմա:

- Ո՞ր գործընթացի մասին եք հարցնում: Դուք սկսեցիք Ձեր հարցը նրանից, որ ոչ մի հարաբերություն չկա:

DW - Այո, ոչ մի հարաբերություն չկա:

- Դրա փոխարեն կա հայ-թուրքական արձանագրությունը, որ մինչև հիմա հետ կանչված չէ և ստորագրությունը տեղում է: Ես չեմ կարծում, որ տեսանելի ապագայում կա այդ հարաբերությունների կարգավորման որևէ հնարավորություն: Նախ և առաջ, մենք գիտենք ինչպիսին է նախագահ Էրդողանի դիրքորոշումը ղարաբաղյան կարգավորման հարցում. Հայաստանի հետ հարաբերությունները նրա համար անմիջականորեն կապված են ԼՂ կարգավորման խնդրի հետ, իսկ նա այդ կարգավորումը տեսնում է բացարձակ հասկանալի ձևով` այնպես, ինչպես դա տենսում է Ադրբեջանի նախագահը: Այսօր նախագահ Էրդողանը կոնսոլիդացնում է իր իշխանությունը: Անցած արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունները ցույց տվեցին, որ նա բավականին համառ է և հետևողական իր որոշումներում և նկրտումներում: Քաղաքական վերլուծաբանները միահամուռ գտնում են, որ Թուրքիան կայուն կերպով գնում է դեպի ավտորիտարիզմ: Այսինքն, այս իրավիճակում որտեղի՞ց պետք է հույս առաջանա, թե Թուրքիայում ինչ-որ բան կփոխվի Հայաստանի նկատմամբ: Գիտ՞եք, եթե մենք պատրաստ ենք պարզապես սնվել ինչ-որ անիրականանալի սպասումներով, ինչ ասեմ,՝ սնվեք, եթե դա ձեզ դուր է գալիս, եթե հասարակությանը դուր է գալիս, եթե էլիտային դա դուր է գալիս: Ես հեռու եմ նմանատիպ, ըստ իս, իռացիոնալ վերաբերմունքից այն ամենի հանդեպ, ինչ տեղի է ունենում:

DW - Պարզապես, Հայաստանի բախտը այնքան էլ չի բերել այն հարցում,  որ մենք շատ քիչ հարևաններ ունենք, ընդամենը չորսը` Վրաստանը, Իրանը, Թուրքիան և Ադրբեջանը, և նրանցից երկուսի հետ գործնականում մարդկային շփում չկա, այլ հակառակը՝ կա գրեթե ռազմական դրություն: Այս իմաստով, ի՞նչ պիտի անի Հայստանը մնացած երկու հարևանների հետ, ինչպե՞ս կարող է իր գլխից բարձր թռչել, որպիսի կարողնա ստանալ Վրաստանից և Իրանից այն, ինչ չի ստանում Թուրքիայից և Ադրբեջանից:

- Գիտե՞ք, Դուք դասական խոսք ասացիք: «Հայաստանի բախտը չի բերել»: Դե ինչ՝ եկեք բողոքենք մեր պատմությունից, բողոքենք, որ երկար ժամանակ պետականություն չենք ունեցել, որ մենք այնքան ճնշված ենք, որ մեզ քշել են, սպանել են, և այլ և այլն: Մտածում եք՝ որպես տիպիկ հայ:

DW - Ոչ, ես հարցնում եմ՝ մենք ի՞նչ անենք:

- Հարևաններին չեն ընտրում, ունենք այն, ինչ ունենք: Կառուցիր քո քաղաքականությունը և հարաբերությունները հարևանների հետ և ընդհանուր առմամբ՝ կառուցիր քո քաղաքականությունը հիմնվելով իրականության վրա, այն ամենի վրա, ինչ որ կա ու իրական է, և եթե դրա համար հարկավոր է ավելի շատ ագրեսիա՝ եղիր ավելի ագրեսիվ, եթե հարկավոր է ավելի շատ խորամանկություն՝ եղիր ավելի խորամանկ, սակայն բողոքել, որ դու այսպիսի հարևաններ ունես, այս բանը փակ է, այն բանը այնպես չէ, մեկ ճգնաժամ է, կամ ինչ-որ ուրիշ մի բան… Աշխարհում փոփոխականությունը բավականին մեծ է և դեռ ավելի է մեծանալու: Դե եկեք, ուրեմն ի՞նչ անենք՝ նստենք տրտնջա՞նք, բողոքե՞նք:

DW - Ոչ, ես ավելի շատ ի նկատի ունեի…

- Մենք ունենք այն, ինչ ունենք: Մենք ապրում ենք բարդ տարածաշրջանում: Այն բարդ է թե էթնիկ կառուցվածքի տեսանկյունից, թե բազմաթիվ պատմականորեն կուտակված հիմնահարցերի տեսանկյունից, թե կրոնական բազմազանության տեսանկյունից: Ժամանակ առ ժամանակ լինելու է մի տեսակ «քաղաքական անտերություն» այս տարածաշրջանում, անտերություն, որն առաջ է գալիս գլոբալ գործընթացների ժամանակ, ու երբ գլոբալ տեկտոնական շարժեր են տեղի ունենում, ապա կարող է լինել այսպես կոչված որոշակի «անտերության» զգացում: Սակայն, այս ամենի հետ հանդերձ կա երկիր, կա ժողովուրդ, որը կապված է այս հողին և պետք է ղեկավարել այդ ժողովրդին ու անել ամեն հնարավորը, որպեսզի այս բարդ փոփոխական պայմաններում հնարավոր լինի գտնել առավելագույն ճիշտ որոշումներ, իրականցնել դրանք ակտիվ կերպով և գուցե նաև փոքր-ինչ  ագրեսիվ: Գիտեք, ոչ մի դեպրեսիվ հասարակություն չի կարող արդյունավետ լինել, ինձ դուր չեն գալիս այն տրամադրությունները, որոնց մասին խոսում եք: Դա այն տրամադրւթյունները չեն, որոնցով կարելի է երկիրը առաջ տանել: Վասալային մտածելակերպ է, որից վաղուց պետք էր հրաժարվել:

DW - Դե եթե խոսում ենք այս ամենի մասին, ապա մեզ պետք է նորից հիշել Ռուսաստանը, որին Երևանը հղում է անում ամեն օր: Եվ կա կայուն կարծիք /և ըստ իս՝ դա նաև փաստ է/, որ առանց Ռուսաստանի Հայաստանը ոչինչ չի կարող:

- Հենց սկսում ես այդպես մտածել՝ դառնում ես վասալ: Ռուսաստանը, անխոս, մեր գործընկերն է, և, անխոս, նրա հետ պետք է զարգացնել հարաբերությունները, սակայն պետք է հասկանալ, որ այդ հարաբերությունները գործընկերային են, փոխշահավետ, այլ ոչ՝ վասալային: Նույն կերպ պետք է վերաբերվել մեր հարաբերություններին ԱՄՆ-ի, Իրանի, ԵՄ-ի հետ: Այսինքն՝ մեզ վրա ծանր բեռի պես պետք է դրված չլինի այն հանգամանքը, որ մենք փոքր երկիր ենք՝ ոչ մեծ բնակչությամբ:

DW - Ամառը մեզ մոտ շատ լուրջ բողոքներ եղան Երևանում և այլ քաղաքներում այն բանի շուրջ, որ ՀԷՑ-ը բարձրացրեց, ավելի ճիշտ հայկական կարգավորողը բարձրացրեց էլեկտաէներգիայի սակագները:

- Ընկերության հայտով:

DW - Այո, ընկերության հայտով, իհարկե: Դուք ի՞նչ եք կարծում, այդ բողոքները լռեցի՞ն, մահացա՞ն: Կա՞ Հայաստանում ընվզող ինչ-որ լուրջ ուժ, որը ցուցաբերվեց Բաղրամյան պողոտայում ամռանը, և ո՞վ է հանդիսանում այդ ուժն՝ ըստ Ձեզ, բողոքի շարժող ուժը:

- Որպիսի հասկանանք՝ կա՞ հասարակությունում բողոքի ուժ, թե՝ ոչ, բավական է նայենք երկրի վիճակագրությանը: Եթե երկրում աճում է աղքատությունը և չկա բողոքի պոտենցիալ, ապա դա անառողջ հասարակություն է, այդպես պարզապես չի լինում: Այլ հարց է, որ մեզ մոտ կա ակտիվ բնակչության միգրացիոն արտահոսք, համաընդհանուր ապատիա, հիասթափություն քաղաքական գործիչներից, քաղաքական էլիտայից, ընդդիմությունից և այս երևույթը համընդհանուր է: Դուք շփվում եք մարդկանց հետ և հավանաբար այդ ամենը լավ զգում եք: Թե ով է շարժող ուժը /ձեր հարցը այդպես հնչեց/, այդ ընդվզող ընտրազանգավծի շարժիչը, ապա ես կարծում եմ, որ այդ ընդվզող ընտրազանգվածը մնացել է անտեր: Կա ինչ-որ քաոսային շարժում, կա զանգվածային դժգոհություն, որը արտահայտվում է բակերում, խոհանոցներում, խնջույքների սեղանների շուրջ խոսակցություններում և այլն, և այլն: Սակայն ինչ-որ բողոքի վեկտոր այն չի դառնում, քանի որ և քաղաքական էլիտան, և ընդդիմությունը չի կատարում այն գործառույթը, որը պետք է կատարի:
Գիտե՞ք, շատ հեշտ է ամենը բացատրել ինչ-որ օբյեկտիվ գործոններով, օրինակ՝ ճգնաժամերով:  Տարեկան 7.5 տոկոսով պարտքով փող վերցնել բյուջեի դեֆիցիտը ծածկելու համար և հաջողությամբ երկիրը գցել պարտքերի փոսի մեջ /ի միջի այլոց՝ դա հենց այն է, ինչը հիմա տեղի է ունենում Հայաստանի, հայկական տնտեսության հետ/: Սակայն մարդիկ պետք է հասկանան, որ հենց ընդվզող ներուժը` և համախմբված ընդվզող ներուժն է ստիպում իշխանությանը՝ լավ աշխատել: Առանց դրա իշխանությունն այլասերվում է:

DW - Հիմա ոչ ոք իշխանությանը չի ստիպում լավ աշխատել, այդպես չե՞ք գտնում:

- Ես հենց դա էլ ի նկատի ունեմ, քանզի չի զգացվում ընդվզող ընտրազանգվածի համախմբումը: Ցանկացած իշխանություն առանց լուրջ ընդդիմության, առանց լուրջ բողոքող վեկտորի՝ կորցնում է իր արդյունավետությունը, այն չի կարող էֆֆեկտիվ աշխատել, դա փաստ է:

DW - Իսկ ո՞ւր է անհետացել ընդդիմությունը:

- Կարծում եմ, այդ հարցին ես չէ, որ պետք է պատասխանեմ: Ընդհանուր առմամբ, ես կնկարագրեի իրավիճակը հետևյալ կերպ. ապատիայի աստիճանը հայկական հասարակությունում շատ բարձր է: Զգացողություն ունեմ, որ ժողովուրդը կորցրել է հավատն առ այն, որ երկրի քաղաքական էլիտան ի վիճակի է բարելավել իր կյանքը, իսկ քաղաքական էլիտան կորցրել է հավատը ինչ-որ բան փոխել կարողանալու իր հնարավորության նկատմամբ: Այսպիսի պատային իրավիճակ է, և դրանից պետք է ելք գտնել: Եվ նոր սահմանադրությունը դրան հաստատ չի օգնելու, ոչինչ չի բարելավի, եթե չվատթարացնի:

DW - Կարող եք բառացիորեն մի քանի բառով ասել. ի՞նչ նպատակ են հետապնդում իշխանությունները՝ ընդունելով նոր Սահմանադրությունը /կցանկանայի, որպեսզի Դուք ձևակերպեյիք/:

- Դուք հնարավորություն ունեք հարցն ուղղել իշխանություններին: Ես փորձել եմ հասկանալ, թե ինչ նպատակ կա: Ինձ համար տհաճ է դրա մասին խոսել, քանի որ բացառապես դատողություններ են, ես նրանց հետ թեման չեմ քննարկել: Սակայն ինձ չի թվում, որ  նպատակը… ամեն դեպքում նրանք իրենք իրենց համոզում են, որ դա ինչ-որ ազնիվ նպատակ է, սակայն ինձ մոտ ամբողջ այս գործընթացից այդպիսի տպավորություն չի ձևավորվել:

DW - Շնորհակալություն: Եվ վերջում փոքր-ինչ անձնական հարց: Մի ժամանակ Դուք՝ որպես գործող նախագահ, լրջորեն զբաղվում էիք սպորտով: Հիմա ժամանակ և ցանկություն գտնո՞ւմ եք դահկասահքի, լողի, առագաստասպորտի համար:

- Իսկ Դուք ի՞նչ եք կարծում:

DW - Կարծում եմ՝ այո, դուք լավ մարզավիճակում եք:

- Իհարկե, ավելի շատ ժամանակ ունեմ դրանով զբաղվելու: Գիտե՞ք, դա միշտ ինձ դուր է եկել, սակայն գործող նախագահ լինելով՝ ես դրան նայում էի որպես աշխատանքի մի մաս: Ես հասկանում էի, որ եթե ես չմարզվեմ, ապա ավյունս այն չի լինի, տոկունությունն այն չի լինի: Աշխարհի ընկալումը լրիվ այլ կլինի, այդ ամենը շատ լավ օգնում է: Ես կարծում եմ, որ այն ինչ մեր գլխում է և այն, թե ինչպես է գործում մեր մարմինը՝ սերտ կապակցված է: Հիմա, բնականաբար, ես ավելի շատ ժամանակ և ցանկություն ունեմ սպորտով զբաղվելու:

DW - Ես ցանկանում եմ Ձեզ հաջողություն և ամուր առողջություն: Շատ շնորհակալ եմ հարցազրույցի համար:

- Ձեզ նույնպես շնորհակալություն:

|
ՆաԵՎ կարող է հետաքրքրել
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
04.03.2015

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
04.03.2015

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
12.04.2016  |  Քաղաքական
Վիկտոր Սողոմոնյանը թարմացնում է Լեվոն Տեր-Պետրոսյանի հիշողությունը

Ապրիլի 11-ին ilur.am կայքին տված հարցազրույցում առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը կրկին մեղադրանքներ հնչեցրեց Ռոբերտ Քոչարյանի հասցեին՝ Ստեփանակերտը բանակցային գործընթացից դուրս մղելու, պատմաբանների համատեղ հայ-թուրքական հանձնաժողովի ստեղծմանը նպաստելու մեջ:

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
07.08.2014  |  Քաղաքական
Ռ.Քոչարյանի գրասենյակի արձագանքը Լեւոն Հայրապետյանի կալանավորմանը

Ճիշտ չէր լինի, եթե ՀՀ պաշտոնաթող նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը, տեղյակ չլինելով գործի մանրամասներին, հանդես գար քաղաքական գնահատականներով Լեւոն Հայրապետյանի կալանավորման վերաբերյալ: Այս մասին NEWS.am-ի հետ զրույցում ասաց երկրորդ նախագահի գրասենյակի ղեկավար Վիկտոր Սողոմոնյանը՝ պատասխանելով հարցին, թե ինչպես է Ռոբերտ Քոչարյանը վերաբերվում հայ բարերարի կալանավորման փաստին:

«Մենք ափսոսանք ենք հայտնում ազգությամբ հայ գործարարի եւ հայտնի բարերարի կալանավորման կապակցությամբ: Շատ ցավալի է, որ այդ ամենը տեղի է ունեցել:

Ինչ վերաբերում է այս թեմայի համատեքստում մեզ առնչվող հարցերին, որ վերջին օրերին շրջանառվում են մամուլում, ապա պետք է նշեմ հետեւյալը. Ռոբերտ Քոչարյանը ընտրվել է «ԲՖԿ Սիստեմա»-ի անկախ տնօրեն 2009 թվականի հունիսին, այսինքն այն ժամանակ, երբ Սիստեման արդեն մեկ տարի էր, ինչ Բաշնեֆտի սեփականատեր էր դարձել: Սա առաջինը: Եվ երկրորդը. չեմ կարծում, թե ճիշտ կլիներ, եթե ՀՀ պաշտոնաթող նախագահը, տեղյակ չլինելով գործի մանրամասներին, հանդես գար քաղաքական գնահատականներով Լեւոն Հայրապետյանի կալանավորման վերաբերյալ: Հուսով ենք, որ Լեւոն Հայրապետյանը կապացուցի իր անմեղությունը եւ երկար ժամանակ չի անցկացնի անազատության մեջ»,- ասաց նա:

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
22.04.2014
ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑԻ ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Հարգելի այցելուներ,
Ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի՝ մեր կայքին տված հարցազրույցի շարունակությունը: Մենք խնդրել էինք նախագահ Քոչարյանին անդրադառնալ վերջին շրջանում ամենաքննարկվող թեմաներից մեկին՝ Սահմանադրության բարեփոխումներին, ինչպես նաև մի քանի այլ արդիական հարցերի: Տեղեկացնենք նաև, որ մենք հարցերի մի նոր խմբաքանակ ենք ներկայացրել երկրորդ նախագահի գրասենյակ: Հարցերն առնչվում են մի շարք օրակարգային խնդիրների. այսպես կոչված կարմիր գծերին, երթևեկության խախտումներն արձանագրող տեսախցիկներին ու տուգանքների անհամաչափությանը, Որոտանի ՀԷԿ-ի կասկածելի վաճառքին և այլն: Հուսով ենք, որ մոտ ապագայում հնարավորություն կունենանք տեղեկանալ Ռոբերտ Քոչարյանի տեսակետներին նաև այս հարցերի վերաբերյալ և մի նոր հարցազրույց կներկայացնենք մեր ընթերցողներին:  

 
 
 
28.04.2014
1

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
23.06.2014
Ռոբերտ Քոչարյանի հարցազրույցը` Որոտան ՀԷԿՀ վաճառքի, 100% համամասնական ընտրակարգի ԵՎ այլ հարցերի մասին:

Մոտ երկու շաբաթ առաջ ընդդիմադիր քառյակը հրապարակեց իշխանություններին ուղղված 12 պահանջները: Հավանաբար ծանոթ եք դրանց բովանդակությանը: Այդ խնդիրներից մի քանիսի մասին դուք այս կամ այն կերպ արդեն արտահայտվել եք, օրինակ՝ կենսաթոշակային բարեփոխումների, Հայասատանի և Ղարաբաղի միջև մաքսակետի հնարավոր ստեղծման վերաբերյալ: Հետաքրքիր է իմանալ Ձեր կարծիքը ընդդիմության մի քանի այլ՝ այսօր ամենաշատը քննարկվող պահանջների մասին, մասնավորապես՝ Որոտանի կասակադ ՀԷԿՀ-ի սեփականաշնորհման, ՃԵԿ տուգանքների չափերի վերանայման և ավտոկայանատեղերի համակարգի կանոնակարգման /այսպես կոչված «կարմիր գծերի»/, 100 տոկոսանոց  համամասնական ընտրակարգին անցման և ընդդիմությանը վերահսկման առավել ուժեղ և գործուն մեխանիզմների տրամադրման վերաբերյալ:

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
25.07.2018
Սա Մարտի 1-ը բացահայտե՞լու փորձ է, թե՞ հաշիվ մաքրելու. Սողոմոնյան

ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանն այսօր կվերադառնա Հայաստան։ Նա սովորաբար ամեն տարի հուլիսի սկզբին մեկնում է Հայաստանից եւ վերադառնում ամսվա վերջին։ Վերադառնալու հաջորդ օրը՝ հուլիսի 26-ին, Հատուկ քննչական ծառայությունը Քոչարյանին հրավիրել է հարցաքննության Մարտի 1-ի գործով։ ՀՔԾ-ն մինչ այդ ծանուցագիր էր ուղարկել Քոչարյանին՝ նրան հրավիրելով հարցաքննության, բայց քանի որ ՀՀ երկրորդ նախագահը գտնվում էր արտերկրում, ՀՔԾ-ն համաձայնեց սպասել, մինչեւ նա վերադառնա։ Բայց մի փոքր, «խիստ տեխնիկական» հարց կա, որը մինչեւ հիմա նրա գրասենյակը չի կարգավորել՝ որտե՞ղ է տեղի ունենալու Քոչարյանի հարցաքննությունը՝ Հատուկ քննչական ծառայությունո՞ւմ, թե՞ իր նախընտրած վայրում։ Սա նրա գրասենյակի ղեկավար Վիկտոր Սողոմոնյանը երեկ մեզ հետ զրույցում համարեց տեխնիկական հարց, որով զբաղվում են համապատասխան պատասխանատու անձինք։ Բայց, դատելով նրա հայտարարություններից, այս տեխնիկական հարցն իր մեջ որոշակի ամբիցիաներ է պարունակում՝ պայմանավորված Քոչարյանի ստատուսով։ Կարճ ասած՝ Քոչարյանն ուզում է, որ ՀՔԾ-ն գա իր մոտ, ոչ թե ինքը գնա ՀՔԾ, թեպետ ՀՔԾ պետն արդեն հասկացրել է, թե որ դեպքերում են հարցաքննությունը կազմակերպում անձի նախընտրած վայրում, եւ այդ դեպքերի մեջ Քոչարյանի պարագան կարծես թե չի մտնում։

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
www.2rd.am և www.2nd.am կայքերի այցելուների կողմից մեզ ուղարկվող բոլոր նյութերը անկախ ձևից, քանակից և ծավալից ամբողջապես կամ հատվածաբար տեղադրվում են էջում միայն կայքի քաղաքականությանը համապատասխանելու դեպքում: